کود فسفر چیست؟ بررسی فواید و زمان مصرف کود فسفر

کود فسفر منبعی است که فسفر قابل استفاده گیاه را به‌صورت P2O5 به خاک یا محلول می‌رساند. فسفر سوخت‌وساز انرژی سلول است: بدون آن ریشه جدید، گل و بذر با تأخیر ساخته می‌شوند. در خاک‌های آهکی ایران — یعنی بخش بزرگی از باغ‌های اصفهان، فارس، خراسان، یزد و کرمان — فسفر به‌سرعت با کلسیم رسوب می‌کند و اگر روی سطح پاشیده شود به ریشه نمی‌رسد. به همین دلیل خیلی از باغدارانی که «فسفر داده‌ام جواب نداده» در واقع سوپرفسفات را روی سله پخش کرده‌اند. کود فسفر وقتی کود است که در تماس با ریشه فعال باشد. فرکشت زمان مصرف را از این قاعده می‌نویسد، نه از تقویم دیواری تنها. مقاله کوددهی پاییزه همین وبلاگ پنجره درخت خزان‌دار را جداگانه باز می‌کند؛ اینجا خود عنصر، فواید و زمان در زراعت و باغ با هم آمده است.

کود فسفر چیست و چرا در خاک ایران گیر می‌کند

فسفر در گیاه بخشی از ATP، غشای سلول و ماده ژنتیکی است. کمبودش یعنی انرژی برای تقسیم سلول ریشه و مریستم گل کم است. برخلاف نیترات، یون فسفات در خاک خیلی کم حرکت می‌کند؛ چند سانتی‌متر جابه‌جایی در یک فصل عادی است. pH بالای ۷٫۵ و آهک فعال، فسفر را به کلسیم‌فسفات نامحلول تبدیل می‌کند. آهن و آلومینیوم در خاک اسیدی همین کار را می‌کنند، اما خاک اسیدی در فلات ایران کمتر است. فسفر زیاد باقی‌مانده در خاک هم روی را قفل می‌کند؛ باغ هسته‌داری که سال‌ها سوپرفسفات سنگین گرفته، ممکن است کمبود روی نشان بدهد نه کمبود فسفر. پس «هر سال فسفر بده» نسخه نیست. آزمون فسفر قابل جذب همان قطعه، تصمیم را می‌سازد.

فواید کود فسفر برای ریشه، گل و عملکرد

اولین فایده قابل مشاهده، ریشه است: تار کشنده بیشتر، استقرار سریع‌تر نشا و نهال، و در زراعت پر شدن ردیف. دوم، ورود به زایشی: گلدهی به‌موقع، تشکیل میوه و بذر. سوم، رسیدگی یکنواخت‌تر دانه در غلات و روغنی‌ها وقتی فسفر در دسترس بوده، نه وقتی آخر فصل پاشیده شده. فسفر برگ سبز تیره نمی‌سازد؛ آن کار نیتروژن است. گیاه پر ازت و کم‌فسفر ممکن است سبز به نظر برسد اما ریشه ضعیف و گل تأخیری داشته باشد. در سیب‌زمینی و هویج، فسفر به‌همراه پتاسیم کیفیت ذخیره زیرزمینی را می‌سازد. در درخت میوه، فسفر ذخیره شده در پاییز و زمستان، گل بهاره را تغذیه می‌کند؛ فسفر خرداد معمولاً به گل همان سال نمی‌رسد.

• استقرار ریشه در نشا، نهال و زراعت ردیفی.
• گلدهی و تشکیل میوه؛ تأخیر زایشی وقتی فسفر در خاک قفل است.
• پر شدن دانه و بذر در آفتابگردان، گندم و حبوبات.
• همراهی با ازت تا رشد رویشی به ریشه متکی بماند نه به ساقه توخالی.
• در خاک آهکی: فقط اگر جایگذاری نزدیک ریشه باشد فایده دارد.

علائم کمبود فسفر

کمبود فسفر اغلب دیر دیده می‌شود چون گیاه فقط کوچک و کند است. برگ ممکن است سبز تیره مایل به آبی شود، و در بعضی گونه‌ها به‌ویژه در سرما، پشت برگ یا رگبرگ بنفش می‌گیرد. این بنفش را با رقم، سرما و ویروس قاطی نکنید. رشد ریشه ضعیف است، نشا کوتوله می‌ماند، گل عقب می‌افتد و در ذرت تشکیل دانه نامنظم می‌شود. برخلاف نیتروژن، زردی یکدست برگ پیر چهره اصلی فسفر نیست. در بهار سرد آذربایجان و زاگرس، جذب فسفر حتی اگر در خاک باشد کند می‌شود و علامت موقت می‌آید؛ با گرم شدن خاک بخشی برمی‌گردد. آزمون خاک فسفر قابل جذب را از حدس رنگ جدا می‌کند.

منابع کود فسفر و روشی که در خاک آهکی کار می‌کند

سوپرفسفات ساده و تریپل رایج‌ترین منبع خاکی‌اند. مونوآمونیوم فسفات و دی‌آمونیوم فسفات برای جایگذاری و کودآبیاری مناسب‌ترند چون محلول‌ترند؛ در آب خیلی سخت باید ترتیب اختلاط را رعایت کرد تا در مخزن رسوب نکنند. اسید فسفریک در گلخانه با کنترل pH محلول به کار می‌رود. کودهای آلی فسفر را آهسته‌تر می‌دهند و به‌تنهایی کمبود حاد را پر نمی‌کنند. در خاک قلیایی، پاشش سطحی سوپرفسفات کم‌اثرترین روش است. نواری کنار بذر، شیار در سایه تاج، چال‌کود زمستانه و تزریق در سیستم قطره‌ای با منبع محلول، شانس تماس با ریشه را بالا می‌برند. کیک چال‌کود ماکرو فرکشت فسفر را با ماده آلی و گوگرد در عمق ریشه می‌گذارد تا تثبیت سطحی دور بزند؛ این تغذیه پایه درخت است نه جایگزین آزمون.

زمان مصرف کود فسفر

زمان درست، زمانی است که ریشه دارد آن را می‌گیرد و عنصر هنوز قفل نشده است. در زراعت یک‌ساله: هنگام کاشت یا کمی پیش از آن، جایگذاری در نوار بذر یا زیر ردیف. دادن فسفر آخر فصل به دانه همان سال نمی‌رسد. در نشا: در بستر و کودآبیاری استقرار، نه بعد از دوکی شدن. در درخت خزان‌دار: پاییز و زمستان برای جایگذاری خاکی، تا باران و آبیاری زمستانه آن را در تماس با ریشه بگذارد؛ بهار برای شروع جذب. در درخت همیشه سبز و نخل: با تقویم ریشه و آبیاری همان اقلیم، نه کپی باغ سیب. کود فسفر را با ازت سرک بهاره قاطی نکنید و انتظار سبز شدن سریع نداشته باشید. اگر آزمون فسفر قابل جذب بالاست، امسال فسفر ندهید و روی را چک کنید.

1. آزمون فسفر قابل جذب، آهک فعال و pH را بگیرید.
2. اگر نیاز بود، منبع را نواری، در شیار یا در چال‌کود کنار ریشه بگذارید.
3. در زراعت، فسفر را با کاشت هم‌زمان کنید نه با آخرین آبیاری.
4. در درخت، پنجره پاییز و زمستان را برای منبع کندحرکت استفاده کنید.
5. کود فسفر را با کلات ریزمغذی در یک مخزن بدون دستورالعمل مخلوط نکنید.
6. سال بعد با آزمون ببینید ذخیره بالا رفته یا هنوز تثبیت می‌شود.

فسفر زیاد را با «احتیاط بیشتر» عوض نکنید. انباشت فسفر در باغ هسته‌دار روی را می‌بندد و در زراعت رواناب زیست‌محیطی می‌سازد. برنامه فرکشت برای درخت معمولاً فسفر را در کیک چال‌کود ماکرو و جایگذاری زمستانه می‌بیند، و برای گلخانه در فرمول استقرار. زمان مصرف یعنی تماس با ریشه در پنجره‌ای که گیاه انرژی برای تقسیم سلول دارد. اگر سوپرفسفات پارسال روی سطح مانده و امسال گل ضعیف است، همان کیسه را تکرار نکنید؛ جایگذاری و آزمون را عوض کنید. برای دوز همان مزرعه یا باغ، برگه خاک را به کارشناسان فرکشت بدهید تا فسفر، ازت بهاره و پتاسیم میوه روی یک تقویم بنشینند، نه روی سه کیسه جدا بدون نقشه.