پتاس منبع پتاسیم است؛ عنصر کیفیت میوه، تنظیم آب و تحمل گرما. در ایران سولفات پتاسیم معمولاً از کلرور امنتر است و باید از تشکیل میوه تا پیش از رسیدگی تقسیط شود.
کود پتاس یعنی کودی که پتاسیم قابل جذب را به خاک یا محلول کود میرساند. روی برچسب معمولاً بهصورت K2O نوشته میشود. پتاسیم برخلاف نیتروژن بخشی از مولکول کلروفیل نیست، اما بدون آن روزنه، حرکت قند، پر شدن دانه و مقاومت به خشکی و سرما درست کار نمیکند. باغدار ایرانی پتاس را اغلب «کود رنگ و شیرینی» میشناسد؛ این شهرت بیاساس نیست، اما ناقص است. پتاسیم هم رشد را پایدار میکند هم باردهی را، به شرطی که در رقابت با سدیم آب شور گم نشود و در زمان پر شدن میوه برسد نه فقط در اسفند. فرکشت پتاس را برای انگور قزوین، گوجهفرنگی گلخانه، خرمای جنوب و پسته کرمان یکسان نمینویسد؛ منبع و تقسیط با شوری آب عوض میشود.
کود پتاس چیست و گیاه با پتاسیم چه میکند
پتاسیم کاتیون آزاد داخل سلول است. فشار اسمزی را نگه میدارد، روزنه را باز و بسته میکند، و آنزیمهای ساخت نشاسته و قند را فعال میکند. وقتی کافی باشد، گیاه آب را بهتر مدیریت میکند، آوند قند را به میوه میرساند، پوست میوه محکمتر میشود و در انبار دیرتر میپوسد. وقتی کم باشد، حاشیه برگ میسوزد، میوه نرم یا بیطعم میماند، و در گرمای اصفهان و خوزستان گیاه ظهر زودتر از کار میافتد. کود پتاس این عنصر را به شکل کلرور (موریات پتاس) یا سولفات یا نیترات یا از منابع آلی میآورد. عدد روی کیسه درصد K2O است نه درصد فلز پتاسیم؛ این را با ازت و فسفر کیسه کامل قاطی نکنید.
تأثیر پتاسیم بر رشد، مقاومت و باردهی
روی رشد رویشی، پتاسیم نقش نیتروژن را ندارد؛ برگ نمیسازد، اما رشد ساختهشده را کارآمد میکند. گیاه پر ازت و کمپتاس، برگ بزرگ و بافت نرم دارد و به آفت و ورس حساس است. روی باردهی اثر مستقیمتر است: تشکیل میوه، اندازه، رنگ، قند و یکنواختی رسیدگی. در گوجهفرنگی کمبود پتاسیم شانه زرد و میوه پوک میسازد. در انگور حبه کوچک و رنگ ضعیف میماند. در خرما پر شدن ناقص و در مرکبات پوست زبر و کیفیت آبمیوه پایین میآید. پتاسیم تحمل خشکی و شوری را هم بالا میبرد چون با سدیم رقابت میکند؛ در باغهایی که آب EC بالا دارد، کمبود پتاسیم حتی اگر کود داده باشید دیده میشود، چون سدیم جای آن را روی کلوئید گرفته است.
علائم کمبود پتاسیم را با شوری اشتباه نگیرید
پتاسیم هم متحرک است؛ کمبود اول روی برگ پیر دیده میشود. الگوی آشنا سوختگی حاشیه و نوک برگ مسن است، در حالی که وسط برگ ممکن است سبز بماند. برگ شبیه سوختگی نمک میشود و تشخیص بدون آزمون سخت است. اگر سوختگی دقیقاً روی ردیف قطره و لبه پیاز رطوبتی است، اول شوری موضعی را ببینید. اگر در تاج پراکنده و روی برگ پیر است، پتاسیم محتملتر است. میوه نرم، ترک، رنگ نگرفتن و ریزش میتواند همراه باشد. در ذرت حاشیه برگ قهوهای میشود و در سیبزمینی غده کیفیت پخت را از دست میدهد. آزمون برگ در دوره رشد میوه، حدس حاشیه سوخته را به عدد تبدیل میکند.
- سوختگی حاشیه برگهای پیر؛ وسط پهنک اغلب هنوز سبز است.
- ضعف در گرما و پژمردگی زودتر از درخت همسایه با آب یکسان.
- میوه کوچک، رنگ نگرفته، کمقند یا با لکه و شانه زرد در گوجهفرنگی.
- حساسیت بیشتر به خشکی و در بعضی باغها به سرمازدگی دیررس.
- در آب شور: علامت کمبود حتی پس از کود کلریده، چون سدیم رقابت میکند.
سولفات پتاسیم یا کلرور پتاسیم در ایران
کلرور پتاسیم ارزانتر و درصد K2O بالاتری دارد، اما کلر به باغهایی که آب یا خاکشان از قبل شور یا کلر بالاست اضافه میکند. در پسته رفسنجان، خرمای بوشهر، زیتون و خیلی از باغهای فلات، سولفات پتاسیم منبع امنتری است. نیترات پتاسیم برای کودآبیاری گلخانه و مرحله میوه مفید است چون هم ازت و هم پتاسیم میدهد؛ در پایان فصل درخت خزاندار ازت همراهش را باید حساب کرد. کود پتاس را با آب آبیاری در چند نوبت بدهید تا در خاک سبک آبشویی یکباره نشود. پاشش سطحی کیسه در تابستان روی سله، بخش زیادی از اثر را هدر میدهد.
پتاس را برای شیرینی میوه نخرید؛ برای رساندن قند و آب به میوه بخرید. اگر سدیم آب بالا باشد، کیسه کلریده فقط رقابت را بدتر میکند.
زمان مصرف کود پتاس در باغ، گلخانه و زراعت
برای درختان میوه، بخشی از پتاسیم را میتوان در پاییز یا زمستان بهصورت خاکی جایگذاری کرد تا ذخیره بهاره بسازد؛ بخش مهمتر از تشکیل میوه تا پیش از رسیدگی، همراه آبیاری تقسیط میشود. کود پتاس سنگین درست قبل از برداشت دیر است و گاهی رسیدگی را بههم میزند. در گلخانه گوجه و فلفل، نسبت پتاسیم را از شروع گل بالا ببرید و ازت را کنترل کنید. در زراعت سیبزمینی، پیاز و چغندر، پتاسیم کیفیت غده و انبارمانی است و باید در برنامه پیش از بسته شدن ردیف دیده شود. محلولپاشی پتاسیم مکمل روزهای بحرانی گرماست، نه جایگزین کود خاکی. کیک چالکود ماکرو فرکشت بخشی از پتاسیم پایه فصل را در عمق ریشه میگذارد؛ نیاز اوج باردهی را معمولاً با سرک محلول باید کامل کرد.
- EC و کلر آب آبیاری را بخوانید؛ بعد بین سولفات و کلرور انتخاب کنید.
- آزمون خاک پتاسیم تبادلی و آزمون برگ دوره میوه را بگیرید.
- منبع را در چند نوبت با آبیاری بدهید، نه یک کیسه در گرمای ظهر.
- از تشکیل میوه تا پیش از رسیدگی کامل، پتاسیم را در برنامه نگه دارید.
- علامت حاشیه سوخته را با نقشه قطرهچکان چک کنید تا شوری را کود نکنید.
انگور، گوجهفرنگی، خرما، مرکبات و پسته بیش از سبزی برگی به پتاسیم دوره میوه وابستهاند. در تاکستان قزوین و فارس پتاس را به خوشه گره بزنید نه فقط به رشد شاخه. در مرکبات جنوب، پتاسیم کیفیت آبمیوه و تحمل گرماست. در نخل، مقاله تغذیه نخل همین سایت تقویم جداگانهای دارد؛ اینجا کافی است بدانید پتاس نخل را مثل سیب اسفندماه ندهید. زیادی پتاسیم هم بیضرر نیست: جذب منیزیم و کلسیم را مختل میکند و در گوجه عارضه پوسیدگی گلگاه را بدتر میکند. فرکشت پتاس را روی نسبت K به Mg و Ca مینویسد، نه روی «هرچه بیشتر، شیرینتر». برای نسخه همان باغ، آزمون را بیاورید تا منبع سولفات و دوز چالکود با سرک میوه یکی شود.
