برای حیاط کوچک شهرهای ایران انار، انجیر، زیتون، به و سیب ستونی را بهجای درختان پهنتاج انتخاب کنید تا سایه و میوه بیاید و پی و لوله آسیب نبیند.
حیاط شصت تا صد و بیست متری خانههای اصفهان، تهران و شیراز جای چنار بالغ یا کاج تهران متراکم نیست. تاج پهن سایه میدهد اما ریشه به پی، چاه جذبی و لوله فاضلاب فشار میآورد و در عمل بعد از ده سال یا درخت را میبُرند یا دیوار ترک برمیدارد. انتخاب درست برای حیاط کوچک یعنی گونه کوتاه تا متوسط، تاج قابلهرس، ریشه نسبتاً مودب و تحمل گرما و آهک. انار، انجیر، زیتون، به، سیب ستونی، مورد، زالزالک و سنجد در این مقیاس بارها بهتر از صنوبر و چنار جوان جواب دادهاند. افرا ژاپنی را فقط اگر در نوار معتدل و مرطوب شمال زندگی میکنید در نظر بگیرید؛ در حیاط آفتابگیر یزد و کرمان برگ میسوزد و مالک درخت را بیمار میپندارد. چنار جوان، تبریزی و اکالیپتوس را برای باغچه کوچک کنار بگذارید: رشد سریع امروز، در سال هفتم یعنی ریشه در پی، برگ روی ناودان و سایه یکنواخت که چمن و گل را ضعیف میکند.
اول ابعاد ده سال بعد را بکشید، بعد نهال بخرید
برچسب گلدان امروز گمراهکننده است. انار در خاک غنی و آب منظم به راحتی به سه تا چهار متر ارتفاع و تاجی همعرض میرسد. انجیر اگر هرس نشود از دیوار بالا میرود و شیرهاش روی سنگ میماند. زیتون کندرشدتر است اما عمر طولانی دارد و نباید یک متر مانده به کنتور گاز کاشته شود. قاعده ساده: فاصله تا دیوار و لوله را دستکم نصف قطر تاج بالغ بگذارید، و یک مسیر عبور شصت سانتیمتری همیشه باز بماند. اگر فقط یک نقطه کاشت دارید، یک درخت میوه فرمدهیشده بهتر از سه نهال رقابتی است. سه نهال در یک باغچه دو متری یعنی سایه ضعیف، آفت بیشتر و میوه کمتر.
میوههای جمعوجور برای اقلیم گرمخشک
انار برای اصفهان، یزد، کرمان و شیراز یکی از کمریسکترین انتخابهاست: تحمل آهک و کمآبی نسبی، گل زیبا، میوه قابلفروش یا مصرف خانگی. رقم را با سرما و بازار محلی جور کنید و پاجوش را منظم حذف کنید وگرنه درختچه پرپشت بیمیوه میشود. انجیر در گوشه گرم و آفتابگیر، کنار دیوار جنوبی، شیرین میشود؛ در سرمای دیررس بهار برخی ارقام آسیب میبینند پس در ارتفاعات سردتر رقم دیرگلتر یا موقعیت محافظتشده بگیرید. زیتون در حیاطهای شیراز، جنوب اصفهان و نوار گرمتر تهران جواب میدهد؛ در یخبندانهای شدید حوضه قزوین و ارتفاعات احتیاط کنید یا رقم مقاومتر بکارید. به در حیاطهای خنکتر اصفهان و حاشیه شهرکرد تا همدان معطر و جمعوجور است و تاج آن با هرس سالانه کوچک میماند. سیب ستونی برای تراس و باغچه باریک شمالغرب حیاط در مناطق با نیاز سرمایی کافی مناسب است؛ در اهواز و بندر انتظار بار اقتصادی نداشته باشید.
- انار: آفتاب کامل، هرس پاجوش، آبیاری عمیق هفتهای در تابستان استقرار.
- انجیر: دیوار گرم جنوبی، زهکش عالی، حساسیت به سرمازدگی بهاره را بسنجید.
- زیتون: رشد کند، عمر طولانی، مناسب حیاط کمعرض با آفتاب زیاد.
- به: عطر پاییزی، تاج قابلکنترل، بهتر در زمستانهای مشخصتر.
- سیب ستونی: فقط جایی که سرما و تعداد ساعات سرد تأمین شود؛ قیم در سالهای اول لازم است.
غیرمثمرهای جمعوجور: مورد، زالزالک، سنجد
اگر میوه اولویت نیست، مورد همیشه سبز و قابلفرمدهی است و در حاشیه حیاطهای شیراز و اصفهان بهعنوان پرچین کوتاه یا تکدرختچه کار میکند؛ خاک را بیش از حد خیس نکنید. زالزالک بهار پُرگل است، پرندگان را نگه میدارد و تاج آن با هرس کوچک میماند؛ خار آن را در مسیر بازی کودک جدی بگیرید. سنجد تحمل خشکی، باد و تا حدی شوری دارد و برای ضلع بادگیر حیاطهای حاشیه یزد و کرمان مفید است؛ ریزش میوه و بوی گل را در طراحی مسیر در نظر بگیرید. این سه گونه جای سیاهتاد و فندق جنگلی اقلیم مرطوب را در ایران نمیگیرند و نباید با فهرست درختان جنگلی اروپا عوض شوند. انتخاب باید با تابستان چهل درجه و آب سهمیهای جور باشد.
افرا ژاپنی را به شمال مرطوب محدود کنید
افرا ژاپنی در عکسها زیباست و در رشت، لاهیجان، گرگان و باغهای سایهدار چالوس با رطوبت هوا و خاک اسیدیتر دوام میآورد. در حیاط آهکی و آفتابگیر اصفهان یا پشتبام تهران برگ حاشیه میسوزد، کنه تارعنکبوتی مستقر میشود و مالک هر ماه سم میپاشد. اگر اصرار دارید، فقط در سایه فیلترشده دیوار شمالی، با خاک اسیدیشده گلدانی و آبیاری منظم امتحان کنید و انتظار درخت خیابانی نداشته باشید. برای رنگ پاییزی در مرکز ایران، به و بعضی زالزالکها صادقترند.
چاله کاشت، خاک آهکی و آب دو سال اول
در حیاط نوساز تهران و اصفهان خاک باغچه اغلب نخاله و رس فشرده است. چاله را دستکم دو برابر عرض گلدان و کمی عمیقتر بکنید، کف را سفت نگذارید، و طوقه را همسطح خاک نهایی بنشانید. کمپوست رسیده را با خاک محل مخلوط کنید؛ چاله را با خاکبرگ خالص پر نکنید چون گلدان پنهان میسازد و ریشه از آن بیرون نمیآید. در خاک خیلی آهکی، یک برنامه آهن مناسب فصل رشد را جدا ببینید. دو تابستان اول، نهال را عمیق و منظم آب بدهید: حوضچه کوچک روی خط ریشه گلدان قبلی، صبح زود، تا رطوبت به بیست و پنج تا سی و پنج سانتیمتر برسد. قیم را سست و کوتاه ببندید تا تنه خودش قطر بگیرد. هرس فرم را از سال دوم شروع کنید: انار را پاجوشگیری کنید، انجیر را از رفتن روی سیم و کولر بازدارید، سیب ستونی را عمودی نگه دارید. میوه سال اول را سبک کنید تا درخت انرژی را به ریشه بدهد. اگر فقط یک گوشه سایه دائمی دارید، مورد یا زالزالک را آنجا بگذارید و انار را به آفتاب کامل بدهید؛ جابهجا کردن نقشها هر دو را ضعیف میکند.
حیاط کوچک با یک درخت درست، بزرگتر از حیاطی به نظر میرسد که چهار تاج رقابتی راه عبور را بستهاند.
پیش از خرید، مسیر لوله، چاه، کولر و پارک ماشین را روی کاغذ بکشید و یک گونه را برای ده سال نگه دارید. نهال را از خزانه معتبر با ریشه سالم بگیرید، نه از کنار جاده بدون نام رقم. فرین کشت تابان برای حیاطهای شهری اصفهان و تهران ترکیب انار یا زیتون با مورد حاشیه را بارها بهجای چنار جوان پیشنهاد کرده است؛ نتیجه سایه کافی، میوه خانگی و هزینه هرس و شکایت همسایه کمتر است.
